Als de klok teruggaat: je biologische klok en je stemming

Als de klok teruggaat: je biologische klok en je stemming

Op 25 oktober ging de klok in Nederland en de rest van Europa een uur terug. Je krijgt een uur extra in bed, en vanaf maandag is het al donker voor het avondeten. Voor veel mensen is dat een kleine ergernis. Voor anderen brengen de kortere dagen een dip in stemming en energie die blijft hangen tot het voorjaar.

Het nieuws

De timing sluit aan bij een studie die deze week verscheen. Op 21 oktober publiceerde The British Journal of Psychiatry onderzoek van het Brain and Mind Centre van de University of Sydney. De onderzoekers stellen een "circadiaans" subtype van depressie voor: een vorm die samenhangt met een verstoorde interne klok.

Het team keek naar ruim 11.000 volwassenen met depressie uit de Australian Genetics of Depression Study. Deelnemers vielen onder het circadiane subtype als ze minstens drie van zes kenmerken hadden: sociale jetlag (een groot verschil tussen slaaptijden op werkdagen en in het weekend), seizoensgebonden stemmingswisselingen, een laat slaapmidden, een avondmens zijn, moeheid in de ochtend en te veel slapen.

Ongeveer 23% van de deelnemers (2.604 mensen) paste in dit profiel. Bij hen begon de depressie gemiddeld eerder, en ze rapporteerden meer lijdensdruk, ernstigere klachten en meer gewichtstoename tijdens episodes. Ook gaven ze aan dat veelgebruikte antidepressiva (SSRI's en SNRI's) hen minder hielpen en meer bijwerkingen gaven. Hun genetische risicoscores waren hoger voor depressie, angst, ADHD en bipolaire stoornis, en voor eigenschappen zoals slapeloosheid en een laat chronotype.

Er zijn beperkingen. De gegevens zijn op één moment verzameld, veel ervan is zelfgerapporteerd, en alles komt uit één Australisch cohort. De auteurs geven aan dat het subtype eerst onafhankelijk herhaald moet worden voordat het de behandeling kan sturen.

Wat het onderzoek zegt over licht

Seasonal affective disorder (SAD), oftewel winterdepressie, is het bekendste voorbeeld van een stemming die het licht volgt. Een netwerk-meta-analyse uit 2024 van 21 gerandomiseerde studies met 1.037 deelnemers vond dat lichttherapie bij SAD beter werkte dan de vergelijkingsbehandelingen, met lichte tot matige effecten. De auteurs beoordeelden de kwaliteit van het bewijs als laag en pleitten voor grotere studies. Een netwerk-meta-analyse uit 2025 van 17 studies vergeleek verschillende kleuren licht en vond dat wit licht het beste werkte.

En de klokwisseling zelf? Een systematische review uit 2026 van 157 studies naar zomertijd vond geen duidelijke, consistente effecten op psychiatrische uitkomsten. Die ene uursprong op zondag is dus waarschijnlijk minder een punt van zorg dan de maanden met korte, donkere dagen die erop volgen.

Wat je zelf kunt doen

• Ga naar buiten bij daglicht, het liefst 's ochtends, ook als het grijs is.

• Houd je slaap- en opstatijden redelijk gelijk, ook in het weekend. Sociale jetlag was een van de zes kenmerken in de studie.

• Blijf bewegen en blijf mensen zien, waar het kan buiten.

• Let op als een sombere stemming elke herfst terugkomt. Duurt het langer dan een paar weken of zit het je dagelijks leven in de weg, praat dan met je huisarts.

• Lichttherapie, gesprekstherapie en medicatie zijn allemaal opties, en een professional kan je helpen kiezen.

Deze blog bevat algemene informatie en is geen persoonlijk medisch advies.